

سماعهای آسمانی (رقصهای معنوی)
۴ قطعه ها۴۹ دقیقهتاریخ انتشار: ۱۳۸۴ (۲۰۰۵)
ناشر: Le Chant du Monde – Harmonia Mundi
در این سیدی خلاقیت بینظیر و خروشان موسیقی استاد الهی در بداههنوازیهای دستگاه بابافقیهی و چپی آشکار میشود. در این قطعات، استاد الهی، شنوندهی کنجکاو را به سماعی آسمانی در برابر مبدأ خلقت دعوت میکند.
تضرع از سوئیت «بابافقیهی»
داستان بابا فقیه یکی از داستانهای سنّت اهل حق است. استاد الهی این داستانها را در کتابی انتشار نیافته با عنوان مجمعالکلام گردآوری و با شرح و نقدی بر آنها ارائه کرده است. روایتی دیگر از همین داستان را در کتاب شاهنامهی حقیقت بازمییابیم که حماسهای منظوم، تألیف عارف و شاعر بزرگ حاج نعمتالله جیحونآبادی (۱۲۵۰- ۱۲۹۸ شمسی (۱۸۷۱ - ۱۹۱۹ میلادی))، پدر استاد الهی است. این داستان در زمان شاه خوشین رخ داده است که اهل حق او را یکی از مظاهرِ حق در سدهی چهارم شمسی (یازدهم میلادی) میدانند.
استاد علاقهی خاصی به قطعهی «بابافقیهی» داشت و اغلب آن را اجرا و هر بار واریاسیون جدیدی از آن را بداههنوازی میکرد؛ کاری که مستلزم قریحهی هنری و مهارت فنی بسیار است. اجرایی که در این سیدی آمده در حضور چند شنونده از آشنایان ایشان نواخته شده است. شیوهی نوازندگی در آغاز قطعه سبکبالانه و در فضای تُنالیتهی ماژور است اما در ادامه و با رسیدن به قطعهی «شیخ امیری» شدت و حرارت مییابد («شیخ امیری» هم نام قطعه و هم نام مقامی است که این قطعه در آن بسط مییابد). این قطعه پیش از آوازی میآید که تدریجاً آن را به سوی گسترش «بابافقیهی» پیش میبرد (اصطلاح «بابافقیهی» برای اشاره به ویژگیهای این مقام بهکار میرود).
برخلاف سنّت غنایی معمول، که در یک آهنگ ابتدا صدای بم و سپس صدای زیر خوانده میشود، بیتهای آغازین آواز با صدای تِنور شروع میشود و سپس در یک اکتاو پایینتر ادامه مییابد. طنین صدا بُعدِ حزنآور و شکوهمند شعر را برجستهتر میکند و تداعیگر شهادت قدیسین و عارفان بزرگ است. در طول این قطعه به بسیاری از دستگاهها و مقامهای مختلف اشارههایی میشود و توالی نرم و پیوستهای از مقامهای مختلف به گوش میرسد که نشاندهندهی آزادی کامل در اجراست.
این توالیها سپس به قطعهی «جَنگآرا» میرسد که بخشی از قطعهی «جلوشاهی» است «جَنگآرا» به معنای راه جنگ و آهنگ مخصوص جنگ است. این تِم از نظر معنوی توصیفگر مقدمهچینی و انتظاری تبآلود برای یک رخداد بزرگ است؛ ظهور ذات حق و دیدار با او که اوج طلب معنوی جویندگان حقیقت را نشان میدهد و در اینجا با عبارت «شاهم آمد» بیان میشود.
یک ملودی تند و سبکبال در ترکیب با ریتم سرزنده و صدای بم و کوبندهی تنبور بهتدریج حس معنوی نیرومندی را در شنونده ایجاد میکند. جمعنشینان در غلیان احساس به یکدیگر میپیوندند و اسماءالله را با آواز میخوانند: علی (بهمعنای برتر)، هو (بهمعنای او، خطاب به خداوند)، مولام (بهمعنای استادم) و حق (بهمعنای حقیقت). جوابها در عین لطافت و قوّت کنار هم قرار میگیرند و به یکدیگر متصل میشوند و نوعی کنترپوان خودجوش را میآفرینند.
فهرست قطعه ها
تضرع از سوئیت «بابافقیهی»
سماعهای آسمانی (رقصهای معنوی)
تضرع از سوئیت «بابافقیهی»
سماعهای آسمانی (رقصهای معنوی)