background pattern
یک حماسه‌ی معنوی

سوئیت «ساروخانی»

این ملودیِ مقامی به نام قدیس یا منتقل‌کننده‌اش خوانده می‌شود و متعلق به مجموعه‌ای از الحان است که خاستگاهی عرفانی و عبادی دارند. ساروخانی که یکی از محبوب‌ترین آهنگ‌های سنّت مذهبی شرق کردستان است برای عشقی عرفانی خوانده می‌شود و برخلاف بسیاری از دیگر آهنگ‌ها که در آن‌ها شخص گفت‌و‌گویی درونی با خود دارد از جنبه‌های برجسته‌ی روایی و تو در تو برخوردار است. ریتم درونی آن بر مبنای خودِ زبان و تلفظ شمرده‌ی کلمات، شبیه به دکلمه، ساخته شده است. به این ترتیب کاملاً از شِکوِه و ناله‌ی معمول در سایر قطعات مشابه به دور است. این لحن می‌تواند (با تناوب واک‌های بلند و کوتاه) به‌سادگی با شعر قدیم، اعم از تغزلی، اندرزگویانه یا روایی همراه شود.

چنانکه عموماً در اجراهای خنیاگران دوره‌گرد دیده می‌شود، الگوهای سازی در فاصله‌ی بین دو دکلمه و هنگامی عرضه می‌شود که هنوز امکان دارد چند کلمه‌ای زمزمه شود. در ساروخانی، تم سه‌ضربیِ واسط (زنگ شتری) تاخت شتر را نشان می‌دهد و با ذکر اسماء خداوند چون حق و علی همراه می‌شود. بعد از ساروخانی، استاد به‌شیوه‌ای معتدل نسخه‌ی اندک متفاوتی از هَل‌پَرکه را می‌نوازد که رقصی با ده ضرب کوتاه (۳+۲/ ۲+۳) است.

رقص دوضربیِ موسوم به شان جنبانک (به‌معنای شانه جنباندن) این بداهه‌نوازی را کامل می‌کند. به‌گفته‌ی استاد الهی اجرای صحیحِ این لحن بدون تکان دادن شانه‌ها به ترتیبی درست امکان‌پذیر نیست. این قطعه در خانه‌ی استاد در اواخر سال‌های چهل شمسی (اواخر دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی) میان جمعی پانزده – بیست‌نفره اجرا شده است. استاد اغلب بعد از صحبتی با شاگردان معنوی‌اش شروع به نواختن می‌کرد و امکان داشت ضبط‌صوتی باشد و آن را روشن کنند. این مورد در آن روز عصر اتفاق افتاد و به این خاطر است که ضبط عملاً بعد از شروع پیش‌درآمد آغاز به‌کار کرده‌است. متأسفانه حذف صداهای زاید و تقویت صداهای ضعیف که گاه سبب خدشه‌دار شدنِ این اجرای استادانه می‌شوند امکان‌پذیر نشد.

سوئیت «ساروخانی»

یک حماسه‌ی معنوی

۰۰:۰۰